Van Crisis naar Kans

‘Hot’, voor veel politici en andere moraalridders, die de inzet van mantelzorgers misbruiken om bezuinigingen in de zorg door te voeren onder de leus ‘Welzijn Nieuwe Stijl’.
En ‘hot’ omdat juist in mantelzorgondersteuning geïnvesteerd moet worden, waardoor de totale zorg uiteindelijk goedkoper wordt.

Hypocrisie.
Veel politici en andere moraalridders prijzen de mantelzorger bijna de hemel in. Mantelzorgers en ook vrijwilligers in de zorg worden geroemd om hun ‘doenersmentaliteit’, doorzettingsvermogen, onvoorwaardelijke inzet en motivatie voor de zorg van chronisch zieken en gehandicapten. Die politici en andere moraalridders schuiven mantelzorgers en vrijwilligers in de zorg naar voren als de grote voorbeelden voor de nieuwe visie van ‘Welzijn Nieuwe Stijl’. ‘De mensen moeten niet zo afhankelijk zijn van de overheid’ en ‘moeten meer zelf doen en voor elkaar zorgen’. ‘Dat bevordert de sociale cohesie in de samenleving’.
Deze mooie woorden worden echter gebruikt als vlag om gewoon ordinair te bezuinigen in de zorg, waardoor de belasting van de mantelzorg alleen maar toeneemt. Hier is dus sprake van een schandalige hypocrisie.
Voor veel chronisch zieken/gehandicapten thuis wordt de tijd 5 jaar terug gezet, maar ze noemen het ‘vooruitgang’ onder de leus ‘Welzijn Nieuwe Stijl’.
Vrijwilligers kunnen stoppen met hun werk of ander vrijwilligerswerk zoeken.
Een mantelzorger stopt niet, ook al wordt de zorg zwaarder door bezuinigingen, want hij zorgt voor een dierbare naaste om wie hij geeft.
De mantelzorger staat niet vooraan met hulpvragen. Mantelzorg speelt zich af in de beslotenheid van de privésfeer. Een overbelaste mantelzorger raakt vaak in een isolement en wordt dus niet opgemerkt.
Makkelijke prooi voor misbruik door de dames en heren politici en andere moraalridders.

Mantelzorgondersteuning.
‘Maar we hebben toch de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), waarin het vierde beleidsterrein de gemeenten de verplichting geeft om mantelzorgers te ondersteunen?’ ‘Dus mantelzorgers worden ondersteund!’
Dit jaar hebben we al voor de vijfde keer een Nationale Mantelzorglezing. Jaarlijks komen prachtige rapporten en statistieken uit over mantelzorg en mantelzorgondersteuning.
Zo ook de tussenevaluatie van de WMO door het Sociaal Cultureel Planbureau. Maar het was iets te optimistisch dit jaar. De praktijk leert namelijk anders, zoals blijkt uit evaluaties van ouderenbonden en Mezzo, de belangenorganisatie van mantelzorgers en vrijwillige inzet.
De WMO biedt alleen kaders met minimale (soms vage) verplichtingen. Gemeenten kunnen, afhankelijk van het budget, dat ze willen inzetten, de WMO minimaal of uitgebreider uitvoeren.
Toegespitst op de ondersteuning voor mantelzorgers betekent dit dat er gemeenten zijn die (nog) niet verder zijn gegaan dan invulling van de minimale eisen. En dat is soms zelfs discutabel. En er zijn gemeenten die meer budget willen/kunnen inzetten en inventiviteit tonen.
Gevolg is dat er een grote ongelijkheid is tussen gemeenten in de ondersteuning van mantelzorgers. De ondersteuning begint bovendien te laat, namelijk als er al sprake is van overbelasting.
En de drempel naar de steunpunten is te hoog.
Door tekortschietende wetgeving wordt het werkende mantelzorgers bovendien bijna onmogelijk gemaakt om op een goede manier werk en zorg te blijven combineren.

Als we het belang van mantelzorg niet werkelijk erkennen, doorgaan met bezuinigen zoals het nu gaat onder die leus ‘Welzijn Nieuwe Stijl’, de ongelijkheid in de mantelzorgondersteuning tussen gemeenten blijven dulden en de rechten van mantelzorgers niet beter wettelijk vastleggen, dan worden mensen juist steeds afhankelijker gemaakt van de professionele en intramurale zorg.
Vereenzaming van ouderen zal toenemen, evenals de overbelasting van mantelzorgers.
Mantelzorgers zullen zelf ook een beroep gaan doen op zorg, omdat ze ziek worden.
Mantelzorgers die naast de zorg ook nog een betaalde baan hebben, de werkende mantelzorgers, zullen meer verzuimen van het werk, wat tot kostentoename in de bedrijven leidt.
Het beroep op vrijwilligers neemt toe (dit is nu al zichtbaar), maar er is een groot tekort aan geschikte vrijwilligers. Bovendien mogen vrijwilligers geen handelingen verrichten op de terreinen van Persoonlijke Verzorging en Verpleging.
De zorg zal alleen maar duurder worden, omdat chronisch zieken/gehandicapten noodgedwongen meer een beroep zullen gaan doen op bijvoorbeeld opname in verzorgings-/verpleeghuizen en ziekenhuizen.

Kansen.
Mensen willen best voor elkaar zorgen of het nu als vrijwilliger of als mantelzorger is.
Dat werkt alleen positief voor de ‘sociale cohesie in de samenleving’ als het zorgen voor elkaar ook echt mogelijk wordt gemaakt.
We moeten een andere aanpak kiezen.
We moeten ons wel realiseren dat zo’n 80% van de thuiszorg nu gedaan wordt door mantelzorgers. En, hoewel het vanzelfsprekend moeilijk is om te berekenen, we moeten ons ook realiseren dat de totale mantelzorg in Nederland een economische waarde heeft die in de vele miljarden euro’s loopt (huidige schattingen tussen 4 en 7 miljard euro).
Maatschappelijk en economisch is mantelzorg een kostbaar bezit.
Er staan weldegelijk goede plannen in rapporten en er worden goede dingen gezegd in een dergelijk Nationale Mantelzorglezing, maar ze worden niet uitgevoerd.
Op 3 juni 2010 is de 5e Nationale Mantelzorglezing in het teken van ‘Naast en met elkaar’ over de samenwerking tussen de formele en informele zorg. Dit geeft bijna een warm gevoel.
Vorig jaar was de titel van de Nationale Mantelzorglezing, die door dr. Rinnooy Kan (voorzitter SER) werd uitgesproken, ‘Mantelzorgers onmisbaar kapitaal voor onze economie’. ‘Zij (de mantelzorgers) hebben meer aandacht en ondersteuning nodig: ten bate van henzelf, maar ook van de mensen voor wie zij zorgen en de arbeidsorganisaties waarvoor zij werken. En uiteindelijk komt dat de hele samenleving ten goede’, zei Rinnooy Kan. Hij spitste zijn verhaal toe op de werkende mantelzorgers, maar het geldt voor allemaal.
Het is vanzelfsprekend schandalig dat getornd wordt aan de belangen van chronisch zieken/gehandicapten en hun mantelzorgers. Alleen al daarom moet de huidige ontwikkeling stoppen.
Maar bij mantelzorg speelt ook een maatschappelijk en een economisch belang.
Investeren in mantelzorgondersteuning werkt juist op termijn positief en levert dus juist kansen op!
De gevolgen van goede mantelzorgondersteuning t.o.v. de huidige ontwikkeling zijn:
1. de mantelzorger kan zijn zorg langer en beter volhouden;
2. de kwaliteit van de mantelzorg zal toenemen;
3. de mantelzorger kan zijn werk en de zorg naar voldoening van alle partijen goed combineren (de werkende mantelzorger is in feite de best gemotiveerde werknemer die een bedrijf kan hebben);
4. aan de vraag van de chronisch zieke/gehandicapte om zolang mogelijk thuis verzorgd te worden door zijn naaste wordt tegemoet gekomen;
5. de vraag naar professionele thuiszorg, die vanzelfsprekend duurder is dan mantelzorg, zal relatief afnemen;
6. de vraag naar de dure intramurale zorg zal relatief afnemen;
7. het zal de kwaliteit van de samenwerking tussen formele en informele zorg ten goede komen;
6. het maatschappelijk belang van de sociale cohesie in de samenleving zal werkelijk gediend zijn.

Slimme politici zullen nu misschien bedenken om toch maar grof op de zorg te bezuinigen en daarnaast de mantelzorgondersteuning iets op te pimpen, want die mantelzorgers gaan tòch wel door, die leveren die zorg tòch wel.
Niet alleen Mezzo, maar ook veel mantelzorgsteunpunten, hebben inmiddels duidelijk gemaakt dat de mantelzorg nu al overbelast is, ‘de rek is er uit’.
Als verbeteringen in de zorg en efficiënter werken leiden tot een goedkopere zorg dan is dat goed, als het maar niet leidt tot lastenverzwaring van de mantelzorger.

Wat gaat die goede mantelzorgondersteuning kosten?
Zeker minder dan de economische waarde van de mantelzorg op dit moment.
De kosten van mantelzorgondersteuning zijn aanzienlijk lager dan de kosten van de formele zorg die nodig zou zijn als mantelzorg wegvalt. Het werkt als een vliegwiel: met relatief geringe investeringen in ondersteuning kan mantelzorg de grote betekenis voor de samenleving behouden.

Wat is eigenlijk goede mantelzorgondersteuning?
Oftewel onder welke voorwaarden kan mantelzorg goed gedaan worden?
Dit is een onderwerp apart, dat ik met de groep Mantelzorg van deeljezorg.nl verder hoop uit te werken.

10 mei 2010
Arjen Kuiper, beheerder groep Mantelzorg.