Van Crisis naar Kans

Onderstaande visie van het Expertisecentrum Mantelzorg komt heel sterk overeen met wat ik al maanden op vele plaatsen probeer over te brengen. O.a. via deeljezorg.nl in de groep Mantelzorg en in deze rubriek “Van crisis naar kans”.

“”Cultuurverandering nodig om gevolgen beperking AWBZ op te vangen!
Reactie van het Expertisecentrum Mantelzorg op evaluatie pakketmaatregel AWBZ. (9 augustus 2010)

Demissionair Minister Klink van VWS gaf aan dat het beoogde resultaat van de pakketmaatregel AWBZ, het beperken van de aanspraak op de functie begeleiding, is bereikt (Voortgangsrapportage pakketmaatregel AWBZ) . Vanuit het perspectief van bezuinigingen een goed resultaat. Maar het Expertisecentrum Mantelzorg pleit ervoor om de gevolgen van de beperking van de pakketmaatregel breder te bekijken. Het is namelijk te verwachten dat neveneffecten van deze maatregel pas in een later stadium en elders in het zorgstelsel zichtbaar worden. Vooral mantelzorgers zullen extra belast worden. Om negatieve effecten van deze extra belasting voor mantelzorgers te voorkomen is een cultuurverandering nodig.

Geen besparing op lange termijn.
Een groot deel van de niet geïndiceerde zorg wordt nu overgenomen door mantelzorgers. Uit de onlangs verschenen Cliëntenmonitor langdurige zorg blijkt dat mantelzorgers verwachten deze extra inspanning maar korte tijd vol te kunnen houden. Als blijkt dat cliënten door uitval van de mantelzorger eerder opgenomen worden in een zorginstelling of mantelzorgers hun werk opgeven zal de besparing op lange termijn tegenvallen.

Verschuiving zorgvraag.
Cliënten die geen of te weinig beroep kunnen doen op hun eigen netwerk komen met hun zorgvraag terecht bij de Wmo of Zvw (Zorgverzekeringswet). Gemeenten hebben hierdoor impliciet de taak gekregen om de gevolgen van de pakketmaatregel via de Wmo op te vangen. Vanuit de Wmo hebben gemeenten de verantwoordelijkheid om te zorgen voor cliënt- en mantelzorgondersteuning. Gemeenten, zorgverzekeraars en aanbieders zullen gezamenlijk antwoorden moeten vinden op de zorgvragen van deze groep.

Extra aandacht mantelzorg nodig.
In de AWBZ is een (relatief) kleine inperking van de kosten gevonden, een groot deel van de verschoven zorg komt hierdoor echter bij mantelzorgers terecht. Eens te meer wordt dus duidelijk dat mantelzorg in de toekomst nog meer dan nu de basis van de zorg zal zijn. Om negatieve gevolgen van deze extra belasting op mantelzorgers te voorkomen is een cultuurverandering nodig.

Mantelzorgers moeten een duidelijkere positie krijgen. binnen het zorgproces, er is een krachtige en proactieve samenwerking nodig tussen formele en informele zorgverleners en mantelzorgers hebben ondersteuning nodig om hun taken goed en langdurig uit te kunnen voeren. Daar ligt dan ook de uitdaging om een cultuurverandering te realiseren.

Het Expertisecentrum Mantelzorg pleit voor drie speerpunten daarin:

Rol van mantelzorg(ers) binnen ketenzorg.
Ketenzorg is de opeenvolging van verschillende soorten zorg die diverse zorgaanbieders aanbieden aan de patiënt/cliënt, waarbij die zorgaanbieders gezamenlijk zorgen voor een vloeiend verloop. In situaties van ketenzorg is de mantelzorger vaak de meest constante factor in de zorgverlening. Binnen diverse ketens van zorg (bijvoorbeeld rond dementie) is samenwerking met en ondersteuning van mantelzorgers een vast issue. De ketenzorg is bij uitstek geschikt om een optimaal samenspel tussen formele en informele zorgers te ontwikkelen. Uit onderzoek naar mantelzorg(ondersteuning) binnen ketenzorg komt bijvoorbeeld als aanbeveling naar voren dat bij de uitwerking van een zorgketen niet alleen de hulp, zorg en ondersteuning die de cliënt nodig heeft in kaart wordt gebracht, maar ook de hulp, zorg en ondersteuning die nodig is voor familieleden in hun rol als mantelzorger.

Samenspel formele en informele zorg.
Er is een krachtige proactieve samenwerking nodig tussen beroepskrachten, vrijwilligers en mantelzorgers. Dat vraagt een omslag in het denken van alle partijen. Professionals moeten meer gericht raken op het vergroten van de hulpbronnen van de cliënt en op de dialoog. Cliënten moeten hun verwachtingspatroon bijstellen en burgers moeten kunnen worden aangesproken als bron van informele zorg. Zorgorganisaties moeten ruimte scheppen voor dit samenspel tussen beroepskrachten, vrijwilligers en mantelzorgers. Het Expertisecentrum Mantelzorg heeft een groot aantal instrumenten die daarbij kunnen ondersteunen gebundeld in het Impulspakket samenspel.

Respijtzorg (vervangende zorg) voor mantelzorgers.
Respijtzorg één van de vormen van ondersteuning die cruciaal is voor mantelzorgers om de zorg vol te kunnen houden. Bij respijtzorg wordt de totale zorg tijdelijk van de mantelzorger overgenomen, bijvoorbeeld in de vorm van dagopvang, thuisopvang of logeeropname. Mantelzorgers zijn nog weinig bekend met de mogelijkheden van respijtzorg en het belang ervan. Als ze wel op de hoogte zijn, ontbreekt vaak een passend aanbod. Binnen de Wmo hebben gemeenten een belangrijke rol om het gebruik en de beschikbaarheid van respijtzorg te bevorderen. Inspiratie hierover is te vinden in de brochure De basisfuncties mantelzorg in de praktijk.

Werk maken van stevige informele zorg.
Kortom; om serieus werk te maken van stevige informele zorg is meer nodig dan een kaasschaafmethode langs de AWBZ. De beperking van de pakketmaatregel zal waarschijnlijk niet de laatste krimpmaatregel zijn in de AWBZ. Daarmee is het belang van aandacht voor mantelzorg onderstreept. En alle betrokken partijen moeten hun specifieke verantwoordelijkheid daarin nemen.